Objawy ostrzegawcze chorób serca, których nie wolno ignorować

Choroby serca nie zawsze zaczynają się nagle. U wielu osób organizm wysyła wcześniejsze sygnały ostrzegawcze, które bywają mylone ze stresem, przemęczeniem, problemami żołądkowymi albo skutkami wieku. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby znać objawy, które mogą wskazywać na chorobę wieńcową, niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca lub zbliżający się zawał.

Pojedynczy objaw nie musi oznaczać choroby serca, ale objawy nawracające, nasilające się lub występujące razem wymagają konsultacji lekarskiej. Szczególnie ważne są: ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, omdlenia, obrzęki nóg i nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku.

reklama

Ucisk, pieczenie lub ból w klatce piersiowej

Najbardziej znanym objawem chorób serca jest dyskomfort w klatce piersiowej. Nie zawsze jest to ostry ból. Często pacjenci opisują go jako ucisk, ciężar, pieczenie, rozpieranie albo uczucie, jakby coś ściskało klatkę piersiową. Objaw może pojawiać się podczas wysiłku, stresu, po obfitym posiłku albo w spoczynku.

Niepokojący ból może promieniować do lewej ręki, obu ramion, szyi, żuchwy, pleców lub nadbrzusza. Taki obraz może wskazywać na chorobę wieńcową albo zawał serca. Według American Heart Association ból lub dyskomfort w klatce piersiowej jest jednym z głównych objawów zawału serca.

Diagnostyka obejmuje zwykle EKG, badanie troponin sercowych we krwi, echo serca, próbę wysiłkową, angio-TK tętnic wieńcowych lub koronarografię. Dobór badań zależy od objawów, wieku pacjenta, czynników ryzyka oraz tego, czy istnieje podejrzenie ostrego stanu.

Leczenie zależy od przyczyny. W chorobie wieńcowej stosuje się między innymi leki przeciwpłytkowe, statyny, leki obniżające ciśnienie, azotany, beta-blokery, a w wybranych przypadkach angioplastykę z założeniem stentu lub operację pomostowania aortalno-wieńcowego.

Po pomoc medyczną należy zgłosić się natychmiast, jeśli ból w klatce piersiowej trwa kilka minut, pojawia się w spoczynku, promieniuje do ręki lub żuchwy albo towarzyszą mu duszność, zimne poty, nudności, osłabienie lub zawroty głowy.

reklama

Duszność podczas wysiłku lub w spoczynku

Duszność jest jednym z najważniejszych objawów ostrzegawczych. Może oznaczać niewydolność serca, chorobę wieńcową, zaburzenia rytmu serca, choroby płuc lub anemię. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja, gdy osoba, która wcześniej bez problemu wchodziła po schodach, nagle zaczyna się męczyć przy niewielkim wysiłku.

Alarmujące są także duszność w spoczynku, duszność nocna, konieczność spania na kilku poduszkach oraz uczucie braku powietrza po położeniu się. Takie objawy mogą sugerować niewydolność serca i wymagają diagnostyki.

Diagnostyka może obejmować EKG, echo serca, RTG klatki piersiowej, oznaczenie BNP lub NT-proBNP, morfologię, badania tarczycy, pulsoksymetrię i ocenę czynności nerek. W niektórych przypadkach potrzebne są badania pulmonologiczne.

Leczenie zależy od rozpoznania. W niewydolności serca stosuje się między innymi leki moczopędne, inhibitory ACE, ARNI, beta-blokery, antagonistów aldosteronu, inhibitory SGLT2 oraz leczenie chorób towarzyszących, takich jak nadciśnienie, cukrzyca czy choroba wieńcowa.

Do lekarza należy zgłosić się szybko, jeśli duszność narasta, ogranicza codzienne czynności, pojawia się w nocy albo występuje razem z bólem w klatce piersiowej, sinieniem ust, omdleniem lub silnym osłabieniem.

Obrzęki nóg, kostek i stóp

Obrzęki kończyn dolnych mogą mieć wiele przyczyn, ale jedną z nich jest niewydolność serca. Gdy serce nie pompuje krwi wystarczająco skutecznie, płyn może gromadzić się w tkankach, zwłaszcza w okolicy kostek, stóp i podudzi.

Niepokojące są obrzęki nasilające się wieczorem, ślady po skarpetkach, uczucie ciasnych butów, szybki przyrost masy ciała oraz obrzęki połączone z dusznością. Warto pamiętać, że obrzęki mogą wynikać również z chorób nerek, wątroby, niewydolności żylnej, przyjmowanych leków lub zaburzeń hormonalnych.

Diagnostyka obejmuje badanie lekarskie, ocenę ciśnienia tętniczego, EKG, echo serca, BNP lub NT-proBNP, badania nerek, elektrolity, próby wątrobowe oraz czasem USG żył kończyn dolnych.

Leczenie zależy od przyczyny. Przy niewydolności serca lekarz może zalecić leki moczopędne, ograniczenie soli, kontrolę masy ciała, leczenie nadciśnienia i regularną kontrolę parametrów nerkowych oraz elektrolitów.

Pilnej konsultacji wymagają obrzęki, które narastają szybko, pojawiają się razem z dusznością, bólem w klatce piersiowej, kaszlem z pienistą wydzieliną albo nagłym przyrostem masy ciała w ciągu kilku dni.

reklama

Kołatanie serca i nierówne bicie serca

Kołatanie serca to uczucie szybkiego, mocnego, nierównego lub „przeskakującego” bicia serca. Może pojawiać się po stresie, kawie, alkoholu, odwodnieniu, infekcji lub wysiłku, ale czasem jest objawem arytmii.

Szczególnie ważne jest podejrzenie migotania przedsionków, ponieważ ta arytmia zwiększa ryzyko udaru mózgu. Niepokojące są również bardzo szybkie tętno, nierówna praca serca, kołatanie połączone z dusznością, bólem w klatce piersiowej, zawrotami głowy lub omdleniem.

Diagnostyka polega na wykonaniu EKG, Holtera EKG 24–72 h, dłuższego monitorowania rytmu serca, badań elektrolitów, TSH, morfologii oraz echo serca. Jeśli napady są rzadkie, lekarz może zalecić rejestrator zdarzeń.

Leczenie zależy od rodzaju arytmii. Może obejmować leczenie nadciśnienia, korektę elektrolitów, ograniczenie alkoholu i kofeiny, leki kontrolujące rytm lub częstość serca, leczenie przeciwkrzepliwe, ablację albo wszczepienie urządzenia stymulującego serce.

Do lekarza trzeba zgłosić się pilnie, jeśli kołatanie serca jest nowe, bardzo silne, trwa długo, powoduje osłabienie albo występuje z bólem w klatce piersiowej, dusznością lub omdleniem.

Omdlenie, zasłabnięcie i silne zawroty głowy

Omdlenie może mieć łagodną przyczynę, na przykład odwodnienie lub reakcję wazowagalną, ale może też wynikać z groźnych zaburzeń rytmu serca, wad zastawkowych albo problemów z krążeniem. Szczególnie niepokojące jest omdlenie podczas wysiłku lub bez wyraźnego ostrzeżenia.

Diagnostyka obejmuje dokładny wywiad, pomiar ciśnienia tętniczego, EKG, Holtera, echo serca, badania krwi, ocenę elektrolitów i czasem test pochyleniowy. U części pacjentów konieczna jest diagnostyka neurologiczna.

Leczenie zależy od rozpoznania. Może obejmować leczenie arytmii, zmianę leków obniżających ciśnienie, nawodnienie, leczenie wad zastawkowych, wszczepienie rozrusznika lub kardiowertera-defibrylatora.

Natychmiastowej pomocy wymaga omdlenie połączone z bólem w klatce piersiowej, dusznością, urazem głowy, drgawkami, kołataniem serca albo występujące podczas wysiłku.

Nietypowy ból żuchwy, szyi, pleców lub nadbrzusza

Zawał serca nie zawsze objawia się klasycznym bólem w klatce piersiowej. U części osób, zwłaszcza u kobiet, osób starszych i pacjentów z cukrzycą, objawy mogą być mniej typowe. Może pojawić się ból żuchwy, szyi, pleców, barków, nadbrzusza, nudności, zimne poty lub nagłe osłabienie.

Taki ból bywa mylony z refluksem, niestrawnością, bólem kręgosłupa albo napięciem mięśni. Niepokojące jest, gdy pojawia się przy wysiłku, stresie, towarzyszy mu duszność lub ustępuje po odpoczynku.

Diagnostyka jest podobna jak przy bólu w klatce piersiowej i może obejmować EKG, troponiny, echo serca, testy wysiłkowe, angio-TK lub koronarografię.

Do lekarza należy zgłosić się pilnie, jeśli ból jest nagły, nietypowy, powtarza się, występuje z dusznością, potami, nudnościami, osłabieniem lub promieniuje do ramienia albo żuchwy.

Nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku

Jeśli codzienne czynności nagle zaczynają sprawiać trudność, może to być sygnał choroby serca. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy wcześniej dana osoba bez problemu chodziła, wchodziła po schodach lub ćwiczyła, a teraz szybko się męczy.

Przyczyną może być choroba wieńcowa, niewydolność serca, arytmia, wada zastawkowa, anemia, choroby płuc lub zaburzenia hormonalne. Objawu nie należy bagatelizować, jeśli utrzymuje się dłużej niż kilka dni albo stopniowo się nasila.

Diagnostyka może obejmować EKG, echo serca, morfologię, TSH, glukozę, lipidogram, próbę wysiłkową, badanie NT-proBNP oraz ocenę ciśnienia tętniczego.

Leczenie wymaga ustalenia przyczyny. W zależności od rozpoznania może obejmować leczenie choroby wieńcowej, niewydolności serca, nadciśnienia, arytmii, anemii lub chorób płuc.

Objawy, przy których trzeba działać natychmiast

• • Silny ucisk, pieczenie lub ból w klatce piersiowej trwający dłużej niż kilka minut.
• • Ból promieniujący do ręki, żuchwy, szyi, pleców lub nadbrzusza.
• • Duszność w spoczynku lub nagła duszność nocna.
• • Zimne poty, nudności, bladość i silne osłabienie.
• • Omdlenie, szczególnie podczas wysiłku.
• • Kołatanie serca z bólem w klatce piersiowej lub dusznością.
• • Nagłe pogorszenie wydolności fizycznej.
• • Szybko narastające obrzęki nóg z dusznością.

Jakie badania pomagają wykryć choroby serca?

Badanie	Co może wykazać	Kiedy jest przydatne
EKG	Zaburzenia rytmu, cechy niedokrwienia, przebyty lub ostry zawał.	Przy bólu w klatce piersiowej, kołataniu serca, omdleniach i duszności.
Troponiny sercowe	Uszkodzenie mięśnia sercowego.	Przy podejrzeniu zawału serca lub ostrego zespołu wieńcowego.
Echo serca	Kurczliwość serca, wady zastawek, cechy niewydolności serca.	Przy duszności, obrzękach, szmerach serca i podejrzeniu niewydolności serca.
Holter EKG	Napadowe arytmie i zaburzenia przewodzenia.	Przy kołataniu serca, omdleniach i nierównym tętnie.
BNP lub NT-proBNP	Przeciążenie serca i podejrzenie niewydolności serca.	Przy duszności, obrzękach i szybkim pogorszeniu wydolności.
Próba wysiłkowa	Objawy niedokrwienia podczas wysiłku.	Przy podejrzeniu stabilnej choroby wieńcowej.
Koronarografia	Zwężenia lub zamknięcia tętnic wieńcowych.	Przy wysokim podejrzeniu choroby wieńcowej lub ostrym zawale.

Profilaktyka chorób serca

Najlepiej potwierdzone działania zmniejszające ryzyko chorób sercowo-naczyniowych to kontrola ciśnienia tętniczego, leczenie wysokiego cholesterolu, niepalenie papierosów, regularna aktywność fizyczna, utrzymanie prawidłowej masy ciała, leczenie cukrzycy, zdrowa dieta, ograniczenie alkoholu i odpowiednia ilość snu.

Duże znaczenie ma także szybkie reagowanie na objawy. W przypadku chorób serca czas ma ogromne znaczenie, ponieważ opóźnienie diagnostyki może prowadzić do trwałego uszkodzenia mięśnia sercowego, udaru mózgu albo nagłego zatrzymania krążenia.

Źródła naukowe i medyczne

• • American Heart Association: Warning Signs of a Heart Attack
• • CDC: Heart Attack Symptoms
• • European Society of Cardiology: 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure
• • Mayo Clinic: Heart disease symptoms and causes
• • Journal of the American Heart Association: Symptoms in men and women with acute coronary syndrome

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnostyki ani leczenia. W przypadku silnego bólu w klatce piersiowej, duszności, omdlenia lub podejrzenia zawału należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.