Śpiączka cukrzycowa – cichy stan zagrożenia życia, którego nie wolno lekceważyć

Większość osób kojarzy cukrzycę głównie z podwyższonym poziomem cukru we krwi. W rzeczywistości choroba ta może prowadzić do znacznie poważniejszych konsekwencji niż tylko nieprawidłowe wyniki badań. Jednym z najgroźniejszych powikłań jest śpiączka cukrzycowa – stan bezpośredniego zagrożenia życia, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Choć brzmi to dramatycznie, śpiączka cukrzycowa nie pojawia się nagle „bez ostrzeżenia”. Organizm zwykle wcześniej wysyła sygnały alarmowe. Problem polega na tym, że wiele osób ich nie rozpoznaje albo bagatelizuje pierwsze objawy.

Czym właściwie jest śpiączka cukrzycowa?

Śpiączka cukrzycowa nie jest jedną konkretną chorobą. To stan utraty przytomności spowodowany poważnym zaburzeniem gospodarki cukrowej organizmu. Może wystąpić zarówno wtedy, gdy poziom glukozy jest skrajnie niski, jak i wtedy, gdy przez dłuższy czas pozostaje niebezpiecznie wysoki. Źródło: Mayo Clinic

Mózg do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje stałego dopływu glukozy. Gdy jej brakuje albo gdy organizm zostaje poważnie odwodniony i zaburzona zostaje równowaga metaboliczna, mogą pojawić się zaburzenia świadomości, drgawki, a ostatecznie utrata przytomności.

reklama

Trzy najczęstsze przyczyny śpiączki cukrzycowej

Przyczyna	Co dzieje się w organizmie?	Najważniejsze objawy
Ciężka hipoglikemia	Poziom glukozy spada zbyt nisko, przez co mózg traci główne źródło energii.	Drżenie rąk, zimne poty, głód, kołatanie serca, dezorientacja, drgawki, utrata przytomności.
Cukrzycowa kwasica ketonowa	Organizm ma za mało insuliny i zaczyna produkować nadmierną ilość ketonów, co prowadzi do zakwaszenia organizmu.	Silne pragnienie, częste oddawanie moczu, nudności, wymioty, ból brzucha, szybki oddech, owocowy zapach z ust, osłabienie, splątanie.
Stan hiperglikemiczno-hiperosmolarny	Poziom glukozy przez dłuższy czas jest ekstremalnie wysoki, co powoduje ciężkie odwodnienie i zaburzenia neurologiczne.	Ogromne pragnienie, częste oddawanie moczu, suchość skóry, osłabienie, problemy z koncentracją, splątanie, utrata przytomności.

reklama

Ciężka hipoglikemia – gdy cukru jest za mało

Hipoglikemia oznacza zbyt niski poziom glukozy we krwi. U osób chorujących na cukrzycę najczęściej jest związana z przyjęciem zbyt dużej dawki insuliny, pominięciem posiłku, intensywnym wysiłkiem fizycznym lub spożyciem alkoholu. Źródło: Mayo Clinic

Początkowo organizm próbuje się bronić. Pojawia się silny głód, drżenie rąk, zimne poty, kołatanie serca, niepokój i zawroty głowy.

Jeżeli poziom glukozy nadal spada, dochodzi do niedoboru energii w mózgu. Człowiek staje się zdezorientowany, ma trudności z mówieniem, może zachowywać się jak osoba pod wpływem alkoholu. W skrajnych przypadkach pojawiają się drgawki i utrata przytomności.

To właśnie dlatego osoby stosujące insulinę powinny regularnie kontrolować poziom glukozy i zawsze mieć przy sobie źródło szybko przyswajalnego cukru.

Cukrzycowa kwasica ketonowa – gdy organizm zaczyna „spalać sam siebie”

Cukrzycowa kwasica ketonowa, określana skrótem DKA, jest jednym z najgroźniejszych ostrych powikłań cukrzycy. Najczęściej występuje u osób z cukrzycą typu 1, choć może pojawić się również w innych postaciach choroby. Źródło: przegląd naukowy w PubMed Central

Kiedy organizm nie ma wystarczającej ilości insuliny, glukoza nie może zostać wykorzystana jako źródło energii. W efekcie ciało zaczyna rozkładać tłuszcz. Produktem tego procesu są ketony, które w nadmiarze zakwaszają organizm.

Typowe objawy obejmują bardzo silne pragnienie, częste oddawanie moczu, nudności i wymioty, ból brzucha, przyspieszony oddech, charakterystyczny owocowy zapach z ust, osłabienie oraz dezorientację.

Bez szybkiego leczenia może dojść do zaburzeń świadomości, obrzęku mózgu oraz śmierci. Badania pokazują, że kwasica ketonowa pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn nagłych hospitalizacji osób z cukrzycą. Źródło: Diabetes Care

reklama

Stan hiperglikemiczno-hiperosmolarny – mniej znany, ale równie niebezpieczny

Stan hiperglikemiczno-hiperosmolarny częściej dotyczy osób z cukrzycą typu 2. Rozwija się zwykle wolniej niż kwasica ketonowa, jednak jego śmiertelność może być nawet wyższa. Źródło: Medscape

W stanie hiperglikemiczno-hiperosmolarnym poziom glukozy osiąga ekstremalnie wysokie wartości, często przekraczające 600 mg/dl. Organizm próbuje pozbyć się nadmiaru cukru przez nerki, co prowadzi do ogromnej utraty płynów i ciężkiego odwodnienia. Źródło: PubMed Central

Objawy rozwijają się stopniowo. Najczęściej pojawia się narastające pragnienie, bardzo częste oddawanie moczu, suchość skóry i błon śluzowych, osłabienie, problemy z koncentracją, zaburzenia neurologiczne, splątanie oraz utrata przytomności.

Eksperci podkreślają, że jest to stan zagrożenia życia wymagający leczenia szpitalnego oraz intensywnego nawadniania. Źródło: Diabetes Care

Objawy alarmowe, których nie wolno ignorować

Niezależnie od przyczyny istnieje kilka sygnałów ostrzegawczych, które powinny skłonić do natychmiastowego wezwania pomocy:

• • utrata przytomności,
• • bardzo nasilona senność,
• • splątanie i problemy z kontaktem,
• • nawracające wymioty,
• • szybki lub głęboki oddech,
• • owocowy zapach z ust,
• • bardzo wysoki poziom cukru utrzymujący się mimo leczenia,
• • drgawki,
• • nagłe zaburzenia zachowania.

Źródło: Mayo Clinic

Jeżeli osoba z cukrzycą przestaje reagować na polecenia lub traci przytomność, nie należy próbować podawać jej jedzenia ani płynów. Najważniejsze jest natychmiastowe wezwanie pogotowia ratunkowego. Źródło: Mayo Clinic

Czy można temu zapobiec?

Dobra wiadomość jest taka, że większości przypadków śpiączki cukrzycowej można uniknąć.

Kluczowe znaczenie mają:

• • regularne monitorowanie poziomu glukozy,
• • stosowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza,
• • nieodstawianie insuliny bez konsultacji medycznej,
• • odpowiednie nawodnienie organizmu,
• • szybka reakcja na infekcje i inne choroby,
• • znajomość objawów hipoglikemii i hiperglikemii.

Źródło: Mayo Clinic

Współczesna diabetologia dysponuje coraz lepszymi metodami kontroli cukrzycy – od nowoczesnych insulin po systemy ciągłego monitorowania glikemii. Jednak nawet najlepsza technologia nie zastąpi świadomości pacjenta i szybkiej reakcji na niepokojące objawy.

Śpiączka cukrzycowa nie jest rzadkim medycznym kuriozum, ale realnym zagrożeniem, z którym każdego roku trafiają do szpitali tysiące osób na całym świecie. Może być skutkiem zarówno bardzo niskiego poziomu cukru, jak i ciężkiej hiperglikemii prowadzącej do kwasicy ketonowej lub stanu hiperosmolarnego. Źródło: Diabetes Care

Najważniejsze jest jedno: organizm zwykle ostrzega wcześniej. Silne pragnienie, dezorientacja, drżenia, wymioty czy problemy z oddychaniem nie powinny być ignorowane. W przypadku cukrzycy czas reakcji ma ogromne znaczenie – czasem decyduje nie tylko o zdrowiu, ale również o życiu.

Nota prawna: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku utraty przytomności, silnej dezorientacji, drgawek lub podejrzenia śpiączki cukrzycowej należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.