Twoje jelita decydują, ile pożyjesz?

Co naprawdę mówi nauka o mikrobiomie, starzeniu i długowieczności

Hasło brzmiące „Jelita decydują, ile pożyjesz”, mogłoby zdobić okładkę magazynu o zdrowiu, przyciągając uwagę czytelników swoją chwytliwością. W rzeczywistości nie jest to jednak kompletna bzdura, choć również nie oddaje prawdy w sposób dosłowny. Aby w pełni zrozumieć tę kwestię, należy najpierw wyjaśnić kluczową zasadę: człowiek nie starzeje się biologicznie wyłącznie z powodu upływu czasu. Proces starzenia wynika przede wszystkim z stopniowego gromadzenia się uszkodzeń w tkankach i układzie odpornościowym. Jednym z głównych regulatorów tego zjawiska okazuje się środowisko bakteryjne jelita grubego.

Czym właściwie jest mikrobiota jelitowa?

W przewodzie pokarmowym człowieka zamieszkuje biliony mikroorganizmów, w tym bakterie, wirusy i grzyby – wspólnie tworzą one mikrobiotę jelitową. Nie jest to jedynie przypadkowy dodatek do naszego organizmu, lecz aktywny układ biologiczny, który uczestniczy w jego codziennym funkcjonowaniu.

reklama

Badania naukowe wykazują, że mikrobiom:

• • reguluje działanie układu odpornościowego,
• • wpływa na metabolizm glukozy i lipidów,
• • produkuje witaminy oraz związki biologicznie czynne,
• • komunikuje się z układem nerwowym poprzez oś jelitowo-mózgową,
• • kontroluje poziom ogólnoustrojowego stanu zapalnego.

Przegląd naukowy opublikowany w Frontiers in Immunology podkreśla, że zmiany w mikrobiomie są bezpośrednio powiązane z procesami starzenia oraz zaburzeniami odporności: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7762384/. Oznacza to, że jelita nie ograniczają się do roli trawiennej – aktywnie kształtują całą fizjologię organizmu, wpływając na jego ogólną kondycję.

Starzenie jako proces immunologiczny

Współcześnie starzenie coraz częściej postrzega się jako zjawisko immunologiczne, w którego centrum stoi przewlekły, niski, lecz utrzymujący się przez lata stan zapalny, znany jako inflammaging. To właśnie ten mechanizm zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy i chorób serca, cukrzycy typu 2, otyłości trzewnej oraz chorób neurodegeneracyjnych.

Mikrobiota jelitowa odgrywa w tym kontekście fundamentalną rolę. Zdrowe jelito funkcjonuje jako szczelna bariera ochronna. Jednak zaburzenie składu bakterii, określane jako dysbioza, prowadzi do zwiększonej przepuszczalności tej bariery. Fragmenty bakterii przedostają się wówczas do krwiobiegu, stale stymulując układ odpornościowy. Mechanizm ten został szczegółowo opisany w przeglądzie badań dotyczących wpływu mikrobiomu na choroby metaboliczne i zapalne: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6546316/. W konsekwencji mikrobiom nie tylko towarzyszy procesowi starzenia – może go aktywnie przyspieszać lub spowalniać.

reklama

Co pokazują badania stulatków?

Najbardziej przekonujące dowody pochodzą z analiz osób długowiecznych. U zdrowych stulatków obserwuje się wysoką różnorodność bakterii jelitowych, większą liczbę tych, które produkują krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (takie jak maślan), oraz bardziej stabilny skład mikrobioty. Badanie opublikowane w Nature Communications wykazało, że mikrobiom stulatków generuje metabolity o działaniu przeciwzapalnym i ochronnym dla organizmu: https://www.nature.com/articles/s41522-022-00366-0.

Co szczególnie istotne, w badaniu populacyjnym osób powyżej 80. roku życia określony typ zmian mikrobiomu korelował z wyraźnie wyższą śmiertelnością w kolejnych latach: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8169080/. Te wyniki sugerują, że skład bakterii jelitowych może służyć jako biomarker biologicznego starzenia.

Genetyka kontra jelita

Genetyka nadal odgrywa istotną rolę, lecz jej znaczenie jest często przeceniane. Szacuje się, że dziedziczność wyjaśnia jedynie część wariancji długości życia, podczas gdy środowisko i styl życia wywierają bardzo duży wpływ. Mikrobiom stanowi jeden z kluczowych elementów tego wewnętrznego środowiska.

Bakterie jelitowe modulują ekspresję genów gospodarza poprzez mechanizmy epigenetyczne. Innymi słowy, geny wyznaczają nasze biologiczne możliwości, ale to środowisko mikrobiologiczne decyduje, które z nich zostaną w pełni wykorzystane.

Dlaczego współczesny styl życia szkodzi mikrobiomowi?

Skład mikrobioty jelitowej uległ gwałtownym zmianom dopiero w ostatnich dekadach, głównie pod wpływem współczesnego stylu życia. Najsilniej zubażające czynniki to:

• • żywność wysokoprzetworzona uboga w błonnik,
• • częste kuracje antybiotykowe,
• • ograniczony kontakt z naturalnym środowiskiem,
• • niska aktywność fizyczna.

Badania środowiskowe wskazują, że regularny kontakt z przyrodą zwiększa różnorodność mikroorganizmów i poprawia funkcjonowanie układu odpornościowego: https://www.wired.com/story/to-improve-your-gut-microbiome-spend-more-time-in-nature-kathy-willis. Te obserwacje podkreślają, jak codzienne nawyki kształtują mikrobiom na niekorzyść procesów starzenia.

reklama

h2 style="text-align: left;">Wniosek

Twierdzenie, że jelita bezpośrednio decydują o długości życia, stanowi uproszczenie. Niemniej jednak, w świetle aktualnych badań naukowych, można sformułować precyzyjniejsze stwierdzenie: mikrobiom jelitowy nie determinuje liczby przeżytych lat, lecz znacząco wpływa na ryzyko chorób przewlekłych, które najczęściej skracają życie.

Jelita nie są zatem „magicznym organem długowieczności”. Stanowią zaawansowany biologiczny system regulujący tempo starzenia organizmu. Innymi słowy, nie określają one kalendarzowego wieku – lecz decydują o tym, jak szybko Twój organizm ulega biologicznemu zużyciu.

Informacje zawarte w tym materiale mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani podstawy do samodzielnej diagnozy lub leczenia. W przypadku problemów zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą.