Powikłania nieleczonego wysokiego cholesterolu

Hipercholesterolemia, rozumiana jako podwyższone stężenie cholesterolu we krwi, zwłaszcza LDL, należy do najważniejszych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Obserwacje populacyjne potwierdzają, że choroby sercowo-naczyniowe odpowiadają za znaczny odsetek zgonów na świecie. Paradoks polega na tym, że wysoki poziom cholesterolu rzadko daje objawy kliniczne przez wiele lat; proces chorobowy rozwija się w ścianach naczyń krwionośnych.

Mechanizm patofizjologiczny

Podwyższony LDL inicjuje proces miażdżycy, będący przewlekłym stanem zapalnym śródbłonka naczyń. LDL przenika do śródbłonka, ulega utlenieniu i wywołuje odpowiedź zapalną. Efektem są blaszki miażdżycowe, które stopniowo zwężają światło naczyń lub mogą pękać, prowadząc do nagłego zamknięcia tętnicy. Liczne badania wykazały, że obniżenie LDL o około 1 mmol/l (≈38 mg/dl) redukuje ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych o około 20–25%. Dlatego hipercholesterolemia nie jest chorobą objawową, lecz istotnym czynnikiem ryzyka wywołującym objawy kliniczne w późniejszym przebiegu choroby.

reklama

Choroby i powikłania związane z miażdżycą

Choroba wieńcowa (dławica piersiowa)

Najczęstszą konsekwencją miażdżycy jest zwężenie tętnic wieńcowych. Wzrost zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen podczas wysiłku prowadzi do niedostatecznego dopływu krwi i objawia się uczuciem ucisku, pieczenia lub gniecenia za mostkiem. Promieniowanie bólu do ramienia, pleców lub żuchwy występuje u wielu chorych; u niektórych, zwłaszcza kobiet, może dominować duszność, nudności lub gwałtowne osłabienie.

Zawał serca

Pęknięcie blaszki miażdżycowej sprzyja powstaniu zakrzepu, który może całkowicie zamknąć tętnicę wieńcową. Martwica fragmentu mięśnia sercowego prowadzi do zawału serca. Jest to sytuacja nagła i zagraża życiu. U wielu pacjentów zawał stanowi pierwszy wyraźny objaw istniejącej wcześniej hipercholesterolemii.

Udar mózgu

Proces miażdżycowy obejmuje także naczynia szyjne i mózgowe. Oderwanie fragmentu blaszki lub powstanie zakrzepu może doprowadzić do ostrego niedokrwienia mózgu. Objawy to nagłe jednostronne zaburzenia neurologiczne: niedowład kończyny, afazja, nagłe zaburzenia widzenia lub utrata koordynacji. Udar mózgu pozostaje jedną z głównych przyczyn trwałej niepełnosprawności w Europie.

Przemijające zaburzenia niedokrwienne (TIA)

Często przed udarem pojawiają się epizody TIA, charakteryzujące się krótkotrwałymi objawami utraty funkcji neurologicznych. Ryzyko udaru po TIA jest wysokie, zwłaszcza w kolejnych miesiącach, co podkreśla potrzebę szybkiej diagnostyki i leczenia.

Miażdżyca tętnic kończyn dolnych

Blaszki miażdżycowe mogą rozwijać się także w tętnicach kończyn dolnych. Charakterystycznym objawem jest chromanie przestankowe — ból łydek podczas chodzenia, ustępujący po odpoczynku. Obecność objawów ze współistniejącą miażdżycą naczyń może sygnalizować zwiększone ryzyko zawału serca.

reklama

Niewydolność serca

Przewlekłe niedokrwienie mięśnia sercowego lub przebyty zawał prowadzą do trwałego uszkodzenia struktury i funkcji serca. Objawy obejmują duszność, zmęczenie, obrzęki kończyn dolnych i nocną duszność.

Nadciśnienie tętnicze i utrata elastyczności naczyń

Miażdżyca powoduje usztywnienie naczyń i ograniczenie ich zdolności rozkurczowej, co podnosi opór przepływu i sprzyja nadciśnieniu tętniczemu. Mechanizm ten pogłębia uszkodzenia śródbłonka, tworząc błędne koło choroby naczyniowej.

Przewlekłe niedokrwienie mózgu i zaburzenia poznawcze

Długotrwałe zwężenie mikronaczyń mózgowych prowadzi do mikrourazów tkanki nerwowej, co manifestuje się pogorszeniem pamięci, koncentracji, spowolnieniem myślenia i zaburzeniami równowagi. Stan ten określa się jako naczyniowe zaburzenia poznawcze.

Zmiany skórne – kępki żółte (xantelazmy)

Złogi cholesterolu w skórze powiek są widocznym, ale niezagrażającym objawem towarzyszącym zaburzeniom lipidowym, szczególnie hipercholesterolemii rodzinnej. Obecność xantelazm wskazuje na zwiększone ryzyko dyslipidemii.

Znaczenie leczenia

• • modyfikacja stylu życia: dieta śródziemnomorska, redukcja masy ciała, regularna aktywność fizyczna
• • leczenie farmakologiczne: statyny, ezetymib, inhibitory PCSK9
• • monitorowanie czynników ryzyka: nadciśnienie, cukrzyca, palenie tytoniu

Hipercholesterolemia rodzinna

Hipercholesterolemia rodzinna (FH) to choroba genetyczna dziedziczona autosomalnie dominująco, najczęściej spowodowana mutacjami w genach LDLR, APOB lub PCSK9, uniemożliwiającymi prawidłowe usuwanie LDL z krwi. Występuje forma heterozygotyczna (1:250 osób) oraz rzadka homozygotyczna z ekstremalnie wysokim LDL od dzieciństwa. Diagnostyka genetyczna umożliwia wczesne wykrycie i badanie krewnych.

reklama

Leczenie i prewencja

• • dieta śródziemnomorska bogata w warzywa, owoce, ryby, orzechy i oliwę
• • redukcja masy ciała o 5–10%
• • aktywność fizyczna około 150 minut tygodniowo
• • farmakoterapia: statyny, ezetymib, inhibitory PCSK9

Najważniejsze fakty

Problem	Co powoduje	Skutek
Wysoki LDL	Powstawanie blaszek miażdżycowych	Zawał lub udar
Miażdżyca	Zwężenie naczyń	Niedokrwienie narządów
Brak diagnostyki	Niewykryta choroba	Pierwszym objawem bywa incydent sercowy

Wysoki poziom cholesterolu zwykle nie powoduje bólu ani pogorszenia samopoczucia. Objawy pojawiają się dopiero przy znacznym ograniczeniu przepływu krwi lub jego nagłym przerwaniu. Regularne badanie lipidogramu i odpowiednie leczenie pozwalają zapobiegać większości powikłań.

Treść ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie stanowi porady medycznej ani diagnozy. W przypadku objawów chorobowych należy skontaktować się z lekarzem.