Konserwanty mogą zwiększać ryzyko raka i cukrzycy? Nowe badania naukowców

W sieci pojawiają się nagłówki sugerujące, że konserwanty „powodują” raka i cukrzycę. Rzetelniej jest powiedzieć tak: najnowsze duże badania obserwacyjne z Francji wskazują na statystyczne powiązania między wysokim spożyciem niektórych konserwantów a wyższym ryzykiem wybranych nowotworów oraz cukrzycy typu 2, ale nie są to dowody bezpośredniej przyczynowości.

1) Co zbadano i dlaczego te wyniki są ważne?

Analizy oparto o dużą kohortę żywieniowo-zdrowotną NutriNet-Santé, w której uczestnicy raportowali dietę, a następnie obserwowano ich zdrowie przez lata. Wyniki opublikowano m.in. w czasopismach The BMJ (analiza nowotworów) oraz Nature Communications (analiza cukrzycy typu 2).

reklama

• • Publikacja o nowotworach (BMJ): bmj.com
• • Publikacja o cukrzycy typu 2 (Nature Communications): nature.com
• • Streszczenie po polsku (Nauka w Polsce): naukawpolsce.pl
• • Omówienie w mediach (Medical News Today): medicalnewstoday.com

2) Co dokładnie wykazano w badaniach?

W badaniu dotyczącym cukrzycy typu 2 stwierdzono, że wyższa ekspozycja na część konserwantów wiązała się z wyższym ryzykiem rozpoznania T2D w okresie obserwacji.

W analizie nowotworów niektóre konkretne konserwanty wykazywały związek z wyższym ryzykiem wybranych nowotworów (np. piersi i prostaty), natomiast nie oznacza to, że każdy konserwant i każda ekspozycja działa tak samo.

reklama

3) Korelacja a przyczynowość: co to znaczy dla czytelnika?

To były badania obserwacyjne. Takie badania potrafią wychwytywać zależności w dużych populacjach, ale nie dowodzą automatycznie, że dana substancja jest bezpośrednią przyczyną choroby. W praktyce wyniki mogą odzwierciedlać także ogólny wzorzec żywienia (np. częstsze jedzenie żywności ultraprzetworzonej), a nie działanie jednego dodatku w izolacji.

4) Jak rozpoznać te dodatki na etykiecie?

Najczęściej dyskutowane w kontekście tych publikacji są: sorbinian potasu oraz azotyn sodu. Na etykietach w Polsce zobaczysz je zwykle jako E-numery i/lub pełne nazwy.

5) W jakich produktach w Polsce mogą występować?

Nie da się rzetelnie wskazać stałej listy konkretnych marek, bo receptury produktów często się zmieniają. Najuczciwsze podejście to sprawdzenie składu na opakowaniu oraz znajomość kategorii produktów, w których te dodatki występują najczęściej.

Dodatek na etykiecie	Po co jest dodawany?	Gdzie może występować (przykłady kategorii w Polsce)
E202 / sorbinian potasu	Ogranicza rozwój pleśni i drożdży (wydłuża trwałość).	Sosy i dressingi, przetwory owocowe, wyroby pakowane o dłuższym terminie przydatności, wybrane produkty nabiałowe/roślinne, czasem napoje.
E250 / azotyn sodu	Konserwowanie i peklowanie; wpływ na trwałość i barwę w wyrobach mięsnych.	Wędliny paczkowane (np. szynki, kiełbasy, parówki, kabanosy), mięsa peklowane i część wyrobów mięsnych przetworzonych.
E251 / azotan sodu	Dodatek stosowany w procesach peklowania (w zależności od receptury).	Wybrane wędliny i mięsa peklowane (występowanie zależne od producenta i rodzaju wyrobu).
E252 / azotan potasu	Dodatek stosowany w procesach peklowania (w zależności od receptury).	Wybrane wyroby mięsne, w tym część produktów peklowanych/dojrzewających (występowanie zależne od producenta i rodzaju wyrobu).

6) Co robić praktycznie (bez straszenia)?

reklama

• • Jeśli chcesz ograniczyć ekspozycję, najwięcej daje zmniejszenie udziału żywności ultraprzetworzonej w diecie.
• • W przypadku mięs przetworzonych: ogranicz częstotliwość i porcje wędlin oraz wybieraj produkty z krótszym składem.
• • Czytaj etykiety: zwracaj uwagę na E202, E250, E251, E252 (E-numery lub pełne nazwy).
• • Buduj bazę diety na produktach jak najmniej przetworzonych: warzywa, owoce, pełne ziarna, strączki, świeże źródła białka.

Źródła

• • The BMJ: Intake of food additive preservatives and incidence of cancer…
• • Nature Communications: Food additive preservative intakes and type 2 diabetes risk…
• • Nauka w Polsce (PAP): Badania: niektóre popularne konserwanty żywności mogą zwiększać ryzyko raka
• • Medical News Today: Food preservatives linked to type 2 diabetes and cancer, studies warn